نگرشی جامع بر طب سوزنی با رويکرد ارتقاء فرهنگ سلامت و درمان
نوشته شده در 1397/8/28 ساعت 22:20:59
بی شک یکی از شاخص های پیشرفت جوامع بشری و استراتژی های مهم و اساسی در این زمینه، تامین و ترویج فرهنگ سلامتی افراد جامعه می باشد. علیرغم توسعه روز افزون و چشمگیر علم پزشکی نوین، در جوامع امروزی، فرهنگ استفاده از روش های غیر تهاجمی برای درمان بیماری ها رو به افزایش بوده که این مهم نتیجه اثبات اثرات مثبت درمانی و از سویی کم عارضه بودن این روش ها بوده است. طب سوزنی یکی از روش ها کاربردی وکم تهاجمی درمانی می باشد که در چند دهه گذشته به دنبال انجام مطالعات و ازمایشات گسترده توسط پژوهشگران علم پزشکی و مشاهده اثرات غیر قابل انکار آن در درمان بیماری هایی که طب غربی با وجود پیشرفت چشمگیر و پشتوانه محکم علمی، قادر به درمان آن ها نبود، رسما مورد تایید سازمان بهداشت جهانی قرار گرفت با توجه به توسعه خدمات و مراقبت های پزشکی و نیاز جامعه کنونی برای تربیت نیروی متخصص و کارآمد در زمینه طب سوزنی، این رشته در دانشگاه ها کشور چین و از جمله دانشگاه علوم پزشکی چینی پکن، که معتبرترین و برجسته ترین دانشگاه با سابقه طولانی مدت شصت ساله در زمینه تدریس و تحقیقات داروشناسی و طب سوزنی، در سطح کشور می باشد، به صورت ادغام با طب مدرن )طب غربی( تدریس و ارایه می شود. در این مقاله با محوریت بررسی رشته طب سوزنی، ضمن معرفی فلسفه و مبانی این شاخه پزشکی، فرصت ها و شرایط تحصیل آکادمیک در دانشگاه علوم پزشکی و داروشناسی پکن و همچنین راهکارهای تقویت رسالت علمی، درمانی مرتبط با این رشته بیان می گردد.

مقدمه
به دنبال توسعه نظام های سلامت و گسترش علوم پزشکی در جهان، فرهنگ استفاده از روش های غیر تهاجمی یا کم تهاجم غیر دارویی برای درمان بیماری ها رو به افزایش می باشد. این رویکرد نتیجه اثبات اثرات مثبت درمانی و نیز کم عارضه بودن این روشها بوده است. طب سوزنی یکی از شاخه های پزشکی سنتی چین با قدمت چند هزار ساله می باشد، که با دارا بودن تئوری و اصول درمانی نظام مند و خاص خود،از روش های موثر و بسیار کاربردی درپیشگیری و درمان بیماری ها و همچنین بهبود سطح کیفی زندگی می باشد. همزمان با سیاست های سازمان جهانی بهداشت مبتنی بر اینجاد طب تلفیقی به منظور ارتقا خدمات درمانی وسطح سلامت مردم، حتی در کشورهایی مانند امریکا، کانادا که طب مدرن آن ها الگوی کشورهای دیگر است و کشورهای توسعه یافته دیگری مانند آلمان، فرانسه، استرالیا، این شاخه پزشکی بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته و در حال حاضر در بسیاری از بیمارستآن های دنیا ترکیبی از طب سوزنی و طب مدرن -طب غربی- استفاده می شود.
کشور چین خاستگاه این علم بوده و خدمات طب سنتی و طب سوزنی حدود 40 - 35 درصد خدمات پزشکی را در این کشور در بر میگیرد. این کشور از مراکز تحقیقاتی و پزوهشی پیشرفته و همچنین دانشگاه های پزشکی با امکانات آموزشی و بالینی -کلینکال- در سطح عالی بهره مند می باشد و در دانشگاه ها معتبر این کشور رشته طب سوزنی به صورت تلفیق با طب رایج به صورت همزمان ارائه می شود و از دیرباز تا کنون پذیرای دانشجویان علاقه مند به فراگیری این شاخه پزشکی از سراسر جهان بوده است. نظر به کاربرد وسیع و قابلیت های درمانی این طب، فراگیری اکادمیک و تربیت نیروی متخصص این شاخه پزشکی در دانشگاه ها معتبر چین را میتوان یکی از رویکردهای ارتقا سطح سلامت و درمان جامعه دانست.

فلسفه چین و تئوری طب چینی
اصول تئوری پزشکی چینی از جمله تئوری یین و یانگ، تئوری چی )انرزی حیاتی (، جینگ )بنیه و اساس بدن( و تئوری عناصر پنج گانه از مهمترین تئوری های پایه ای طب سوزنی بوده که برخاسته و متاثر از فلسفه چین و مکتب فلسفی دائو هستند. نظریه کل گرا نیز یکی از نظریات اساسی طب چینی می باشد که برگرفته از تئوری "کل گرا"درتفکر فلسفی چین می باشد، این تئوری جهان هستی و موجودات آن را به عنوان یک "کل "-جهان بزرگ- قلمداد می کند؛ انسان در عین حال که جزیی از این کل بوده و ملزم به پیروی از قوانین حاکم بر طبیعت است، خود نیز دارای یک جهان کوچک است و دائو، یین و یانگ و عناصر پنج گانه مختص به خودش را دارد. -فلسفه طب چینی

تئوری یین و یانگ اساس و پایه تئوری طب چینی است. بر طبق این تئوری، جهان از تعامل و ترکیب دو نیروی متضاد "یین "و "یانگ " - یین نماد سکون، تاریکی، و یانگ نماد جنبش و روشنایی- تشکیل و به حیات خود ادامه می دهد، در واقع می توان گفت تک تک موجودات و پدیده های عالم قابل تفکیک به این دو نیرو بوده و دارای بعد "یین و یانگ" می باشند؛ ثبات یا بی ثبات موجودات، نتیجه تعادل یا عدم تعادل بین این دو نیرو می باشد که در عین استقلال به یکدیگر وابسته هستند و وجود هرکدام بدون دیگری غیرممکن است. روشن تر می توان گفت: وجود تعادل بین این دو نیروی اساسی، باعث ایجاد نظم طبیعی و اختلال در آن ها منجر به بی نظمی و بی ثباتی خواهد شد. انسان به عنوان یکی از موجودات جهان از این قاعده مستثنی نیست، بنابراین بر پایه این اصل، هر ارگان بدن نیز در درون خود دارای بعد "یین و یانگ" می باشد، این سیستم تعامل و تقابل دوجانبه میان یین و یانگ در توضیح پدیدههای حیاتی و اختلالات بدن، آسیبشناسی بیماری ها و درمان آن ها اهمیت دارد. مادامی که این دو نیرو در حالت تعادل باشند، امکان ابتلا به بیماری وجود نخواهد داشت و هرگاه تعادل این دو در یک ارگان یا بخشی از بدن از بین برود، بر اساس نظریه کل گرا موجب اختلال در عملکرد کلی بدن شده و بیماری پدید می اید.

اصول و مبانی درمانی طب سوزنی
توجه به روان و افکار بیمار،ایجاد تعادل بین یین و یانگ و تقویت انرژی حیاتی بدن از مهمترین اصول و مبانی طب سوزنی می باشند. -خوانگ، اصول و مبانی طب سوزنی- طبق تعریف سازمان جهانی بهداشت، سلامتی عبارت است از یک حالت آسودگی جسمی، روانی، اجتماعی، و تنها به نبود بیماری یا ناتوانی اطلاق نمی شود. سلامتی انسآن ها امری است اساسی برای دستیابی به صلح و امنیت که به بالاترین میزان همکاری بین مردم و دولتها وابسته است. )دانشکده علوم پزشکی ارتش ، 1395 (، در نظریه پزشکی چینی نیز سلامتی مفهومی فراتر از وجود یا عدم وجود بیماری دارد؛ از دیدگاه تئوری پزشکی چینی، سلامت، مفهومی کلنگر دارد و شامل سلامت ذهنی-روانی، احساسی و جسمی که همان وجود تعادل در کارکرد ارگآن های مختلف بدن است. در این سیستم نظاممند از پزشکی، توجه و تاکید خاص به ریشه های عمیقتر ایجاد بیماری است و سرکوب و برطرفکردن علایم و هشدارهای بدن تنها هنگامی صورت میگیرد که درمان روی دلایل و ریشههای بیماری نیز به طور همزمان در حال انجام باشد. )سایت ایران پزشک( به عنوان مثال بیماری شایع سنگ کیسه صفرا که نهایتا به درمان از طریق جراجی می انجامد؛ از دیدگاه پزشکی چینی عوامل متعددی باعث بوجود آمدن این اختلال شده اند و صرفا با برداشتن کیسه صفرا درمان کامل نشده است و عامل ایجاد این اختلال -ریشه بیماری- همچنان وجود دارد و ممکن است ارگآن های دیگر را تحت تاثیر قرار دهد بنابراین می بایست با انتخاب روش درمان مناسب، ریشه این اختلال را بررسی کرده و اقدامات درمانی انجام گردد. در اصول این طب، پیشگری از وقوع بیماری و نیز توجه به حالات روحی و روانی و اجتماعی شخص در مراحل تشخیص و درمان در اولویت قرار دارد. به طوریکه در کتاب کلاسیک "طب داخلی امپراطور" بالاترین درجه مهارت پزشکی را به پزشکی نسبت می دهد که توانایی علاج بیماری قبل از وقوع را که همان بالابردن قدرت جسمانی، افزایش و بهبود متابولیسم و بازتوانی بدن است را داشته باشد.

طب سوزنی و مراحل درمان
طب سوزنی : به زبان انگلیسی اکوپانکچر، وبه زبان چینی جن جیئو شاخه ای از دانش پزشکی چینی با قدمت چند هزار ساله است که با داشتن تئوری، مبانی و اصول بنیادی پیچیده، آناتومی، فیزیولوژی و پاتولوژی سیستم های علمکردی، متدهای معاینه تشخیصی، تشخیص افتراقی و روش های درمانی اختصاصی، برای درمان بیماری، پیشگیری
و ارتقا سلامتی بکاربرده می شود. جن جیئو ( zhenjiu ) ترکیبی از دو بخش یا روش درمانی می باشد ،جن( zhen ) به معنی سوزن بوده که بیانگر درمان یا بهبود بیماری ها از طریق وارد کردن سوزن به نقاط خاص و استاندارد می باشد، جیئو( jiu ) به معنی انتقال حرارت به وسیله سوزاندن برگ گیاهی خاص موسوم به موکسا است که در درمان بعضی بیماری ها بکار برده می شود

پروسه تشخیص و درمان طب سوزنی بسیار پیچیده بوده و می بایست تحت اگاهی و تسلط بر قوانین مشخص و فاکتورهای تعیین کننده بسیاری که هم درتشخیص نوع بیماری و هم در تعیین روش درمان موثر هستند، صورت پذیرد. طبق تئوری طب سوزنی انرزی حیاتی بدن در مسیرهایی تحت عنوان جینگ لوا ( jingluo ) یا مریدین در جریان است (تعریف سطحی)، نقاط مشخص و استاندارد طب سوزنی روی این مسیر ها قرار دارند که هر کدام دارای نام اختصاصی، عملکرد، مشخصات و جنبه های درمانی خاص خود می باشند. عوامل متعددی حرکت این انرژی را در مسیرهای مشخص تحت تاثیر قرار می دهند، تاثیر این عوامل موجب ایجاد ناتعادلی در ارگآن های بدن شده و به دنبال آن علائم بیماری پدید می آید، پس از انجام معاینات اختصاصی و تفسیر مکانیسم و علل بیماری، ضمن توجه به شرایط کلی بدن توسط پزشک طب سوزنی، تشخیص صورت می گیرد و به دنبال آن نسخه تجویز شده و درمان )با طب سوزنی یا به صورت ترکیبی با روش های مکمل آن( انجام می گیرد. در تمامی مراحل از تشخیص تا درمان، بیمار به عنوان یک کل منحصر به فرد در نظر گرفته می شود و ساختار فیزیکی، ذهن و افکار و روان او نیز مورد توجه خاص قرار می گیرد و پزشک همزمان با درمان اصلی، اهتمام ویژه ای در زمینه اصلاح شیوه زندگی بیمار و رسیدن او به تعادل روحی و سلامت فیزیکی می ورزد تا نهایتا به هدف جامع درمان که همان از بین بردن ریشه بیماری (نه صرفا حذف علائم آن) و کمک و تحریک بدن برای بازگشت به حالت تعادل و سلامت است دست یابد. (وانگ، متدهای تشخیص و درمان طب سوزنی).


در حال حاضر روش درمان با طب سوزنی شامل زیر مجموعه های: طب سوزنی بدنی، میکروسیستم آکوپانکچر(شامل گوش، مچ دست ، پا)، اکتروآکوپانکچر، طب سوزنی بوسیله لیزر، طب سوزنی اسکالپ (سر) و شکمی، تزریق در نقاط طب سوزنی می باشد. -سازمان بهداشت جهانی، 2002 - .در زمینه درمان تسلط و شناخت کافی از بیماری از دو منظر طب سوزنی و طب مدرن ضروری می باشد تا با تشخیص درست، روش مناسب درمان تعیین شود. بنابر تشخیص پزشک معالج طب سوزنی درمان می تواند با تلفیقی از روش ها طب رایج )طب غربی( صورت گیرد یا در صورت لزوم بیمار جهت بررسی بیشتر به متخصص مربوطه ارجاع داده می شود.

چشم انداز علمی كشور چین
طی سالهای اخیر، کشورچین درصدد توسعه سطح کیفی دانشگاه های این کشور و تطبیق این مراکز با دانشگاه های برتر جهان و ارتقاء فرایند آموزش عالی است. به عقیده کارشناسان کشور، دانشگاه های پیشرو، ملزم به تقویت نهادهای تحقیقاتی خود، کسب آخرین مفاهیم آموزشی جامعه جهانی و تقویت نقش خود درفرایند جهانی شدن، سرمایه گذاری در جهت ارتقاء قدرت رقابت با بهترین مراکز پژوهشی جهان و نیز توسعه صنعت فن آوری پیشرفته و هدایت روند ابداعات و نوآوری، ایفای نقش کلیدی در زمینه فن آوری پیشرفته و تقویت نیروهای کلیدی قدرت چین دربازار رقابت طرح آموزشی « جهانی می باشند. سرمایه گذاری کلان چین در بخش علمی در قالب 211 به اجرا گذاره شده است » با اجرای این طرح در واقع صد دانشگاه و دانشکده کشور چین جهت تحقیق در خصوص مسائل و مشکلات اقتصادی، فنی و اجتماعی کشور به پایگاه های پژوهشی مبدل گردیدند که این مسأله خود به تقویت رشته های علمی جدید و پژوهش زیربنایی در کشور منجر گردیده است. علاوه بر این، در قالب طرح فوق، بر ایجاد سیستم خدمات اطلاع رسانی
مرکب از شبکۀ جهانی اینترنت، بانک های اطلاعاتی و کتابخانه های دیجیتالی در دانشکده ها و دانشگاه ها کشور تاکید گردیده است.-سایت وزارت اموزش و پرورش 1396-


در زمینه علوم پزشکی چینی، یکی از مواردی که در این کشور مورد توجه ویژه قرار دارد، فعالیتهای پژوهشی و انجاممطالعات، نهتنها به صورت بالینی، بلکه انجام مطالعات حیوانی و علوم پایه در زمینه مکانیسم طب سوزنی و گیاهان دارویی است و همه دانشگاه ها پزشکی سنتی در کشور چین وظیفه دارند تحقیقات و پژوهشهای پایه یا بالینی را به منظور فراهم کردن شواهد علمی در زمینه مکانیسم و اثربخشی طب سوزنی و پزشکی سنتی انجام دهند. (سایت وزارتبهداشت ، 1396) در همین راستا اخیرا قانون ملی خدمات پزشکی چینی با هدف توسعه علمی و تاکید بر ارتقایآموزش، پژوهش و خدمات درمانی پزشکی در این کشور به تصویب رسیده است.

تحصیلات اكادمیک طب سوزنی در دانشگاه علوم پزشکی چینی و داروشناسی پکن

Beijing University of Chinese Medicine :BUCM

دانشگاه علوم پزشکی چینی و داروشناسی پکن، معتبرترین و برجسته ترین دانشگاه در کشور چین دارای سابقه طولانی مدت شصت ساله در زمینه تدریس و تحقیقات داروسازی و پزشکی چینی (TCM) می باشد. این دانشگاه با دارا بودن سطوح بالای پژوهشی و علمی در رده بندی صد دانشگاه برتر چین در پروژه 211 (معتبرترین رتبه بندی کیفیت اموزش و تحقیقات) قرار دارد و دارای سه مرکز تحقیقاتی و چند بیمارستان کلینیکال با امکانات و تجهیزات پیشرفته می باشد. این دانشگاه با ویژگی های متمایز پژوهشی و نوآوری علمی در سطح بین المللی شناخته شده است و تا کنون بیش از 20 هزار نیروی متخصص از 90 کشور از این دانشگاه فارغ التحصیل و وارد عرصه پزشکی و درمان شده اند، در حال حاضر نیز دانشجویان بسیاری از کشورهای مختلف در سه مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد، دکترا و پسا دکترا در این دانشگاه در حال تحصیل هستند. این دانشگاه دارای سابقه همکاری با بیش از 108 دانشگاه جهان و موسسات تحقیقاتی از 30 کشور می باشد. شعبات و مراکز درمانی بین المللی این دانشگاه در چند کشور نظیر امریکا، استرالیا، کانادا، آلمان، روسیه دایر می باشند. (سایت دانشگاه علوم پزشکی پکن) دانشگاه ها چین به چند دسته تقسیم می گردند برخی از دانشگاه ها مستقیماً تحت نظارت وزارت آموزش عالی قرار دارند و تعدادی از آن ها نیز توسط شهرداری ها و استانداری اداره می گردند، دانشگاه مذکور تحت نظارت مستقیم دولت و وزارت آموزش عالی کشور چین، وزرات بهداشت و کمیته ملی بهداشت و خانواده سازمان برنامه ریزی و آموزش عالی، سازمان تحقیقات و برنامه ریزی طب سنتی کشور چین، کمیسیون دولتی پزشکی چین می باشد.

ساختار آموزشی و شرايط تحصیل در دانشگاه -BUCM

در نظام اموزشی کشور چین ،رشته های پزشکی همانند دیگر رشته ها به سه مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تقسیم بندی می شوند. رشته طب سوزنی نیز مشمول این تقیسم بندی مقاطع می باشد. بنابر سیاستگذاری سیستم آموزشی این کشور، این رشته پزشکی در دانشگاه ها به صورت تلفیقی از طب مدرن (طب غربی) و طب سوزنی ارائه می گردد که شامل دو گرایش بالینی و پژوهشی می باشد. در بیمارستآن ها و مراکز درمانی نیز بنابر تشخیص پزشک معالج، درمان به صورت ترکیبی از روش ها طب مدرن و طب سوزنی انجام می پذیرد. طول دوره آکادمیک این رشته پنج سال بوده که شامل چهارسال آموزشی )تئوری-بالینی( و یک سال کاراموزی می باشد. پس از طی مقطع کارشناسی امکان تحصیل در مقاطع بالاتر تخصص و فوق تخصص در یکی از گرایشهای بالینی یا پژوهشی شامل: داخلی، زنان، پوست، کودکان و غیره خواهد بود. دانشجویان خارجی در کلیه مقاطع معمولا در گرایش بالینی مشغول به تحصیل می شوند.

این رشته به دو زبان چینی و انگلیسی برای دانشجویان خارجی ارائه می گردد. بیشترین درصد دانشجویان بین المللی به زبان چینی در این رشته تحصیل می کنند. از آنجایی که کتب کلاسیک واصلی این رشته به زبان کلاسیک (قدیم) چین می باشد، همچنین به منظور درک و تجزیه و تحلیل موارد آموزشی، داشتن مهارت زبانی بسیار تعیین کننده می باشد. در دوره آکادمیک به زبان چینی قوانین آموزشی مطابق با قوانین وضع شده جهت دانشجویان چینی می باشد و به علت عدم وجود مشکلات زبانی و محدودیت در تعیین اساتید مربوطه، تدریس دروس توسط بهترین اساتید و متخصصان بالینی طب سوزنی و طب غربی صورت می گیرد. درکل دوره اموزشی و بخصوص در دوره های بالینی و کارآموزی نیز با داشتن مهارت زبانی ، برقراری ارتباط با اساتید و بیماران ممکن خواهد بود و مسلما تاثیر زیادی بر کیفیت یادگیری و اموزش خواهد داشت. بدین منظور متقاضیان تحصیل در این رشته بهتر است حداقل به مدت یکسال به فراگیری زبان چینی در یکی از دانشگاه ها زبان بپردازند، سپس وارد دوره آکادمیک شوند. )تجربه شخصی تحصیل آکادمیک به زبان چینی( کسب حد نصاب امتیاز در امتحان ورودی )کتبی ( و مصاحبه از جمله شرایط پذیرش در این دانشگاه می باشد.

دانشجویان این رشته پس از فارغ التحصیلی و گذراندن دوره کارآموزی در بیمارستان، مهارت های پزشکی و درمانی تلفیقی در هر دو زمینه طب سوزنی وپزشکی مدرن ( طب غربی) را دارا خواهند بود، از قبیل: -توانایی و مهارت تشخیص بیماری ها بر اساس اصول تشخیصی و درمان بر اساس زمینه ها و متدهای درمانی طب سوزنی شامل: طب سوزنی بدنی(روش اصلی)، میکروسیستم آکوپانکچر (شامل گوش، مچ دست،پا)، اکتروآکوپانکچر، طب سوزنی بوسیله لیزر، طب سوزنی سرشکمی(abdominal acupuncture) وتزریق در نقاط طب سوزنی (acupiont injection)

-ماساژدرمانی (tuina)
-حرکت درمانی و تکنیک های آرامش و پاکسازی ذهن (چی گونگ، تای جی)

- موکساباسشن (moxa bastion)
- مهارت تشخیص بیماری ها بر اساس پزشکی مدرن و انجام درمان تلفیقی در بیماری های قابل درمان با طب سوزنی
- كسب مجوز پزشکی در چین: طبق قانون مصوب این کشور، دانشجویان خارجی فارغ التحصیل از این دانشگاه (BUCM) پس از گذراندن دوره آموزشی چهارساله و دو سال دوره کارآموزی(4+2)و قبولی در امتحان صلاحیت پزشکی، می توانند مجوز پزشکی خود را دریافت نموده و در کشور چین وارد عرصه کار شوند.

نتیجه گیری
در دوران معاصر، پزشکی با رویکرد سنتی در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه جایگاه غیر قابل انکاری دارد و نقش عمده ای در نظام سلامت و ارتقا کیفیت خدمات درمانی هر کشور ایفا می کند. کشور چین با بهره مندی از امکانات آموزشی و پژوهشی و تکنولوژی مدرن در سطوح بین المللی شناخته شده می باشد به ویژه در آموزش و تربیت نیروهای متخصص در شاخه های فنی ،پزشکی و از جمله طب سوزنی از جایگاه برتر و ویژه ای در جهان برخوردار است. طب سوزنی از جمله درمان های غیر دارویی است که همانند دیگر شاخه های پزشکی نیازمند تخصص و شناخت و کسب مهارت های درمانی مخصوص به خود است، اما متاسفانه بر خلاف دیگر کشورها، به دلایل متعدد ناشی ازعدم شناخت و توجه کافی به ویژه در زمینه طب سوزنی آن طور که باید زمینه های تحصیل در این رشته کاربردی برای دانشجویان ایرانی فراهم نمی باشد و کم ترین تعداد دانشجویان در این رشته مربوط به دانشجویان ایرانی می باشد. این در حالی است که استفاده از زمینه ها و فرصت های مطالعاتی و پژوهشی این رشته و تسهیل امکان بهره مندی تعداد بیشتری از از بیماران داخل کشور از روش ها درمانی، پیشگیری و مراقبتی طب سوزنی، می تواند گامی در جهت ارتقا کیفیت خدمات درمانی کشور عزیزمان می باشد.

نویسنده : معصومه بهرامی دانشجوی رشته طب سوزنی ،دانشگاه علوم پزشکی و داروشناسی پکن

این مقاله در اولین همایش جامعه ایرانیان مقیم چین ارایه گردیده شده است

برچسب‌ها: -